1957 seçimleri

Çok partili hayatımızın elli beş yıl önceki üçüncü seçiminin kitabı da yayımlandı (1).
Okuyucularım TESAV’ın seçimlerle ilgili yayınlarını hatırlayacaklardır. 1995 ve sonraki seçimlerin her birinin kitabı önceki yıllarda yayımlanmıştı. Geçmiş seçimlerle ilgili döneme 2008 yılında ‘1946 Seçimleri’ ile başlayan vakıf, 1950’den sonraki 1954 kitabı da bu yılın başlarında yayımlamıştı. Erol Tuncer imzalı 17 kitaplık dizinin tamamlanmasına şimdi sekiz kitap kalmış bulunuyor.
Tuncer’in kitaplarının etkisi, okuyucu sayısıyla karşılaştırılamayacak kadar çoktur. Seçimler üzerinde çalışanlara, karşılaştıkları bilgilerle bu kitaplardakileri karşılaştırmalarını öneririm. Çünkü siyasal olay ve verilerde çok sayıda yanlış bulunan basılan kitap görmüşümdür.
Sayın Tuncer’in kitaplarının bence önemli özelliği, yazılan her bilginin doğruluğudur. Bu kitaplara, bir tarihin, sayının ve olayın, birçok yayında ve belgede bulunduktan sonra konulduğunu biliyorum.
Bilgiyi nakleden güvenilir ise o bilgiye de güvenilir; güvenilirliğinde duraksadığınız bir kişinin yazdığı bilgiye güvenemezsiniz. Tuncer’in yaşamında güvenilir olduğunu bilenler, yazdıklarına ve naklettiklerine de güvenirler.
Demokrat Parti (DP), 1950 ve 1954’te yüzde 50’nin üzerinde oy alırken 1957’de yüzde 48’in altında kalmıştır. Çoğunluk sisteminin uygulandığı üç seçimde de DP oy oranının çok üstündeki oranla Meclis’te temsil edilmiştir. 1957 seçimlerinde DP yüzde 48 oyla 424, CHP ise yüzde 41 oyla 178 milletvekili kazanmış; yüzde 11 oy toplayan küçük partiler ise sadece 8 milletvekilliği alabilmiştir.
Seçim sonrasında bu tablo geniş tartışma konusu olmuştur. Seçim öncesi siyasal gelişmeler, 1957’nin ve sonraki olayların habercisiydiler. Kitapta bu gelişmeler anlatıldıktan sonra sayıları verilmektedir.
1954 seçiminden sonra DP oy oranı arttığı halde Seçim Kanunu’nda değişiklik yapılması, devlet radyosunun kullanımından muhalefetin mahrum edilmesi, memurların bakanlık emrine alınması usulünün değiştirilmesi, CMP lideri Osman Bölükbaşı’nı milletvekili seçen Kırşehir’in ilçe yapılması gibi tedbirler genç demokrasimizi daha da sıkıştırmış ve DP son seçimine girmiştir.
1957 seçimleri öncesinden başlayarak DP ve onunla bütünleşmekten uzak kalamayan az sayıda vali ve emniyet müdürünün demokrasi anlayışı ve tutumu sonucu muhalefet sertleşmiş; giderek iktidar da hırçınlaşmış ve sonunda 1960’a varılmıştır!
Ben 1957 seçimlerini, CHP Beyoğlu İlçesi’nin seçim kurulundaki müşahidi göreviyle yaşadım. İlçe Başkanımız Reşit Ülker başkanlığında birçok arkadaşın yürüttüğü hukuk mücadelesi, ‘1957 Seçiminden Vesikalar’ başlığıyla kitap olarak basılmıştır.
DP’nin son dönemi ve darbe, henüz o zamanki siyasal tercihlerin etkisinden kurtularak incelenmemiştir. Erol Tuncer’in kitabı bu dönem tarihi için müstesna bir kaynaktır.

(1) 1957 Seçimleri, Erol Tuncer, TESAV Toplumsal Ekonomik Araştırmalar Vakfı, Ankara, Şubat 2012, 440 s;
Telefon: 0312 467 04 62; Koza Yayıncılık Basım Sanayii, Ankara.